Co robić, gdy bliska osoba wchodzi w manię?
Kiedy bliska osoba zaczyna doświadczać manii, rodzina często jako pierwsza zauważa, że „coś jest nie tak”. Pojawia się ogromna energia, zmniejsza się potrzeba snu, decyzje stają się coraz bardziej impulsywne, a rozmowy bywają trudniejsze niż zwykle. Jednocześnie osoba przeżywająca manię może być przekonana, że czuje się świetnie i nie potrzebuje żadnej pomocy.
To jedna z najtrudniejszych sytuacji, z jakimi mierzą się bliscy osób chorujących na chorobę afektywną dwubiegunową (CHAD). Jak reagować? Co pomaga, a czego lepiej unikać?
Dlaczego osoba w manii często nie widzi problemu?
Jedną z charakterystycznych cech manii jest to, że osoba jej doświadczająca nie zawsze ma świadomość, że jej zachowanie uległo zmianie. Wręcz przeciwnie, może odczuwać przypływ energii, pewności siebie i przekonanie, że wreszcie funkcjonuje „tak, jak powinna”.
Dlatego argumenty typu:
- „Przecież widzisz, że coś się dzieje.”
- „Musisz się uspokoić.”
- „Zachowujesz się nienormalnie.”
najczęściej nie przynoszą oczekiwanego efektu. Mogą natomiast prowadzić do narastania napięcia i konfliktów.
Zachowaj spokój
To naturalne, że zachowanie bliskiej osoby może budzić lęk, złość czy bezradność. Warto jednak pamiętać, że silne emocje po obu stronach zwykle utrudniają rozmowę.
Jeżeli jest to możliwe, staraj się mówić spokojnym tonem, nie podnosić głosu i unikać konfrontacyjnego sposobu prowadzenia rozmowy. Nie oznacza to zgadzania się ze wszystkim, co mówi druga osoba. Chodzi raczej o stworzenie warunków, w których łatwiej będzie utrzymać kontakt.
Mów o faktach, nie o ocenach
Zamiast oceniać zachowanie, lepiej opisywać konkretne obserwacje.
Zamiast powiedzieć:
„Zachowujesz się irracjonalnie.”
lepiej powiedzieć:
„Zauważyłem, że od kilku dni śpisz tylko po kilka godzin i nadal masz bardzo dużo energii.”
Albo:
„Widzę, że w ostatnim tygodniu podjąłeś kilka bardzo ważnych decyzji.”
Takie komunikaty są mniej oceniające i zwiększają szansę na rozmowę.
Nie próbuj wygrać dyskusji
W czasie manii osoba może być głęboko przekonana o słuszności swoich pomysłów. Próba udowodnienia jej, że się myli, często prowadzi jedynie do kolejnych sporów.
Nie oznacza to, że należy przytakiwać wszystkim decyzjom. Warto jednak pamiętać, że celem rozmowy nie jest wygranie dyskusji, lecz zadbanie o bezpieczeństwo i zachęcenie do skorzystania z pomocy.
Jeśli to możliwe, ogranicz ryzykowne decyzje
Mania może wiązać się z impulsywnością i podejmowaniem działań, których konsekwencje będą odczuwalne długo po zakończeniu epizodu.
Jeżeli sytuacja na to pozwala, warto zwrócić szczególną uwagę na:
- duże wydatki i zakupy,
- zaciąganie kredytów,
- sprzedaż wartościowego majątku,
- impulsywne wyjazdy,
- publikowanie treści w mediach społecznościowych,
- nagłe rezygnacje z pracy lub podejmowanie ważnych zobowiązań.
Nie zawsze uda się temu zapobiec, jednak szybka reakcja bliskich może ograniczyć część negatywnych konsekwencji.
Zachęcaj do kontaktu z lekarzem
Jeżeli osoba pozostaje pod opieką psychiatry, warto delikatnie zachęcać ją do umówienia wizyty lub wcześniejszego kontaktu z lekarzem prowadzącym.
Pomocne mogą być spokojne komunikaty, takie jak:
„Martwię się o Ciebie i chciałbym, żebyśmy skonsultowali to z lekarzem.”
lub
„Może warto sprawdzić, co o tych zmianach myśli Twój psychiatra.”
Unikaj natomiast szantażu, zawstydzania czy stawiania ultimatum, jeśli nie jest to konieczne ze względów bezpieczeństwa.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Niektóre sytuacje wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej lub wezwania pomocy.
Szczególną uwagę warto zwrócić, gdy pojawiają się:
- całkowity brak snu utrzymujący się przez kilka dni,
- zachowania zagrażające życiu lub zdrowiu,
- urojenia lub omamy,
- bardzo nasilona agresja,
- całkowita utrata kontaktu z rzeczywistością.
Jeżeli istnieje realne zagrożenie dla bezpieczeństwa osoby chorej lub jej otoczenia, nie należy zwlekać z wezwaniem pomocy medycznej.
Nie zapominaj o sobie
Wspieranie osoby przeżywającej manię może być bardzo obciążające emocjonalnie. Bliscy często koncentrują całą uwagę na osobie chorej, zapominając o własnych potrzebach.
Pamiętaj, że proszenie o pomoc, rozmowa z zaufaną osobą, konsultacja ze specjalistą czy skorzystanie z grup wsparcia nie są oznaką słabości. Im lepiej zadbasz o własne zasoby, tym łatwiej będzie Ci wspierać drugą osobę.
Na zakończenie
Mania jest objawem choroby, a nie świadomym wyborem czy przejawem złej woli. Choć zachowanie osoby w trakcie epizodu może być trudne do zrozumienia, spokojna reakcja bliskich, szybkie rozpoznanie niepokojących zmian i odpowiednio wcześnie podjęta pomoc mogą mieć ogromne znaczenie.
Nie zawsze da się zatrzymać rozwój epizodu, ale można zrobić wiele, aby ograniczyć jego konsekwencje i pomóc osobie chorej bezpiecznie wrócić do równowagi.
