Pierwsze sygnały nawrotu choroby afektywnej dwubiegunowej – jak je rozpoznać?
Jednym z największych wyzwań w życiu z chorobą afektywną dwubiegunową (CHAD) jest rozpoznanie momentu, w którym zaczyna rozwijać się kolejny epizod. Wiele osób wyobraża sobie, że mania lub depresja pojawiają się nagle. W praktyce bardzo często pierwsze sygnały są obecne już wcześniej – są jednak na tyle subtelne, że łatwo je zignorować lub wytłumaczyć stresem, zmęczeniem czy większą liczbą obowiązków.
Umiejętność rozpoznawania tych zmian jest jedną z najważniejszych kompetencji w procesie zdrowienia. Im wcześniej zauważymy, że organizm zaczyna funkcjonować inaczej niż zwykle, tym większa szansa na odpowiednią reakcję i ograniczenie rozwoju epizodu.
Nawrót nie pojawia się z dnia na dzień
Epizody manii, hipomanii czy depresji najczęściej rozwijają się stopniowo. Organizm zwykle wysyła wcześniej sygnały ostrzegawcze. Problem polega na tym, że początkowo nie wyglądają one jak objawy choroby.
Osoba może mieć po prostu więcej energii, spać nieco krócej albo przeciwnie – czuć się bardziej zmęczona i potrzebować więcej odpoczynku. Mogą pojawić się niewielkie zmiany w sposobie myślenia, koncentracji czy codziennym funkcjonowaniu. Każda z nich osobno może wydawać się nieistotna. Dopiero gdy zaczynają się utrzymywać lub narastać, układają się w obraz zbliżającego się epizodu.
Dlatego tak ważna jest obserwacja nie pojedynczego objawu, ale całego wzorca zmian.
Sen – jeden z najważniejszych sygnałów
Jeżeli psychiatrzy pytają o coś niemal podczas każdej wizyty, bardzo często jest to właśnie sen. Nie bez powodu.
W przypadku zbliżającej się manii lub hipomanii wiele osób zaczyna spać krócej niż zwykle, a mimo to nie odczuwa zmęczenia. Cztery lub pięć godzin snu wydaje się wystarczające, a poziom energii pozostaje wysoki. Dla niektórych osób jest to pierwszy i najbardziej charakterystyczny sygnał ostrzegawczy.
Z kolei zbliżająca się depresja może objawiać się odwrotnie. Pojawia się większa senność, trudności ze wstawaniem lub poczucie zmęczenia mimo przespanej nocy.
Oczywiście pojedyncza gorsza noc czy weekend z dłuższym snem nie oznaczają nawrotu choroby. Znaczenie ma dopiero utrzymująca się zmiana, która wyraźnie odbiega od naszego zwyczajowego rytmu.
Zmienia się poziom energii
Choroba afektywna dwubiegunowa to nie tylko zmiany nastroju. Bardzo często jedną z pierwszych zmian jest właśnie poziom energii.
Przy hipomanii lub manii organizm wydaje się działać na przyspieszonych obrotach. Pojawia się potrzeba działania, rozpoczynania nowych projektów, podejmowania kolejnych wyzwań. Niektórym osobom trudno usiedzieć w miejscu lub znaleźć czas na odpoczynek.
W przypadku depresji dzieje się odwrotnie. Nawet proste czynności mogą wymagać znacznie większego wysiłku niż wcześniej. To nie lenistwo ani brak motywacji, ale jeden z objawów choroby.
Dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na sam nastrój, ale również na to, ile energii mamy na co dzień i czy zmienia się to w sposób wyraźny.
Myśli zaczynają przyspieszać lub zwalniać
Kolejnym obszarem, który warto obserwować, jest sposób myślenia.
W hipomanii i manii wiele osób opisuje gonitwę myśli. Pomysły pojawiają się bardzo szybko, trudno skupić się na jednej rzeczy, a umysł nieustannie podsuwa kolejne rozwiązania i plany. Początkowo może to wydawać się twórcze i inspirujące, jednak z czasem coraz trudniej uporządkować wszystkie myśli i doprowadzić rozpoczęte zadania do końca.
W depresji często obserwujemy odwrotny proces. Myślenie staje się wolniejsze, pojawiają się trudności z koncentracją, podejmowaniem decyzji czy zapamiętywaniem informacji.
Zmienia się zachowanie
Pierwsze sygnały nawrotu bywają widoczne również w codziennych zachowaniach.
Niektóre osoby zaczynają wydawać więcej pieniędzy, podejmują impulsywne decyzje lub angażują się w wiele nowych aktywności jednocześnie. Inne stają się bardziej drażliwe, konfliktowe albo przeciwnie – wycofują się z kontaktów z bliskimi.
Nie chodzi o to, że każda taka zmiana oznacza chorobę. Warto jednak zwrócić uwagę na sytuacje, w których nasze zachowanie wyraźnie odbiega od tego, jakie jest na co dzień.
Bliscy często zauważają zmiany wcześniej
Osoby żyjące z chorobą afektywną dwubiegunową nie zawsze jako pierwsze dostrzegają, że coś się zmienia. Czasami łatwiej zauważa to partner, rodzic, przyjaciel czy współpracownik.
Dlatego warto rozmawiać z zaufanymi osobami o swoich charakterystycznych sygnałach ostrzegawczych. Nie po to, aby ktoś nas kontrolował, ale abyśmy mieli dodatkowe źródło informacji. Czasem jedno spokojne pytanie: „Czy wszystko u Ciebie w porządku? Mam wrażenie, że ostatnio funkcjonujesz trochę inaczej”, może pomóc zatrzymać się i spojrzeć na sytuację z większym dystansem.
Każdy ma własny wzorzec sygnałów
Nie istnieje jedna lista objawów, która będzie pasowała do każdej osoby z CHAD.
Dla jednych pierwszym sygnałem będzie krótszy sen. Dla innych większa drażliwość, trudności z koncentracją, wycofanie z relacji albo nagły przypływ energii. Właśnie dlatego tak ważne jest poznawanie własnego organizmu i przypominanie sobie, jak wyglądały początki wcześniejszych epizodów.
Im lepiej znamy swoje charakterystyczne sygnały ostrzegawcze, tym łatwiej możemy odpowiednio wcześnie zareagować.
Co zrobić, gdy zauważysz pierwsze zmiany?
Najważniejsze to nie wpadać w panikę. Pojedynczy objaw nie oznacza jeszcze nawrotu choroby. Warto jednak potraktować go jako sygnał do większej uważności.
Dobrym krokiem może być zadbanie o regularny sen, ograniczenie nadmiaru obowiązków, rozmowa z bliską osobą oraz obserwacja tego, czy zmiany utrzymują się przez kolejne dni. Jeżeli objawy nasilają się lub zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, warto skontaktować się z lekarzem psychiatrą lub terapeutą.
Szybka reakcja często pozwala ograniczyć rozwój epizodu i uniknąć jego poważniejszych konsekwencji.
Podsumowanie
Rozpoznawanie pierwszych sygnałów nawrotu nie polega na ciągłym analizowaniu każdego nastroju czy każdej gorszej nocy. Chodzi o poznanie własnego organizmu i zauważanie zmian, które wyraźnie odbiegają od naszego codziennego funkcjonowania.
Wczesna reakcja nie daje gwarancji, że epizod się nie rozwinie, ale może zwiększyć szansę na łagodniejszy przebieg i szybszy powrót do równowagi. To jedna z umiejętności, która pomaga budować większe poczucie bezpieczeństwa i sprawczości w życiu z chorobą afektywną dwubiegunową.
W kolejnym odcinku podcastu przyjrzymy się bliżej hipomanii i manii. Porozmawiamy o tym, dlaczego bywają tak zdradliwe i dlaczego osoby, które ich doświadczają, nie zawsze dostrzegają, że dzieje się coś niepokojącego.
